Đọc và nghe một số câu chuyện, tôi nhận ra một điều về bản chất con người: cái tôi vị kỷ luôn âm thầm vận hành trong mỗi chúng ta, kể cả khi ta không nhận ra.
Một trong số đó là câu chuyện về một người đang cùng team vận hành cả một dự án, và dự án bắt đầu phình to lên, cả về khối lượng công việc lẫn nhân sự. Lý trí thì ai cũng thấy: dự án cần thêm người, và thêm người là việc phải làm. Nhưng dù lý trí có rõ ràng đến đâu, vẫn tồn tại một nỗi sợ vô hình: liệu người mới có lật ra những vấn đề chưa được giải quyết, những lỗ hổng còn đó? Họ sẽ giúp sửa nó, tối ưu nó, hay sẽ nhìn nó như một điểm để dùng theo cách khác? Giữa lý trí và nỗi sợ đó, câu trả lời đúng ra đã rõ: vận mệnh của dự án phải được đặt lên trước. Nhưng đã là con người, ai cũng khó lòng thoát khỏi những suy nghĩ ấy. Một câu hỏi vô tình, một gợi ý bâng quơ, cũng đủ khiến người ta suy nghĩ nhiều hơn mức cần thiết.
Gốc rễ sau cùng của chuyện này là nỗi sợ — là cái tôi của con người, một cái tôi đầy sợ hãi, đầy vị kỷ. Chính nỗi sợ không biết mọi thứ rồi sẽ đi về đâu, nếu không được gọi tên, có thể dẫn con người đến những hành động kỳ quặc, thậm chí sai lầm.
Có lẽ điều đáng trân quý nhất là những người vẫn đủ can đảm nhìn thẳng vào sự thật, nhìn rõ mọi thứ để chấp nhận rằng mình vẫn có những khiếm khuyết, những thiếu sót, có nỗi lo nhất định — nhưng sợ không phải là cách. Cách duy nhất là chấp nhận cái nỗi sợ đầy bản ngã ấy để bước tiếp, chấp nhận rằng cái tôi vẫn ở đó, và chỉ còn cách cố gắng đủ mạnh để nó không lấn át đi phần lý tính cần thiết cho việc phải làm.
Đào sâu hơn một chút về tâm lý con người, câu chuyện dẫn đến một điều khác: người trong cuộc thường tự đặt cho mình một tiêu chuẩn rất cao, và luôn sợ bị phán xét hơn là được góp ý, sợ bị đánh giá hơn là được xây dựng. Nguồn cơn của nó, có lẽ đến từ một dòng ký ức chưa từng cho họ cơ hội để tự nhận: mình đã cố gắng hết sức rồi, vậy là đủ, vậy là tốt. Thay vào đó, ký ức chỉ giữ lại phần chưa đủ tốt.
Có lẽ giải pháp tốt nhất là giữ một tinh thần cởi mở, chấp nhận rồi cùng tìm cách sửa những thứ còn thiếu, còn sót, để mọi thứ tốt hơn.
Suy cho cùng, kết quả tốt hơn ấy, cũng chính là thứ cái tôi kia vẫn luôn muốn.
Nhat Minh Ngo 