Dạo gần đây mình sử dụng AI ngày càng nhiều, đến mức nó gần như len lỏi vào hầu hết mọi thứ trong workflow làm việc hàng ngày. Từ việc soạn email, tóm tắt tài liệu, phân tích dữ liệu, đến những thứ đòi hỏi nhiều suy nghĩ hơn như lên kế hoạch hay viết lách, AI đang dần trở thành một người cộng sự vô hình, lúc nào cũng sẵn sàng và không bao giờ than phiền.
Nhưng có một câu chuyện xảy ra gần đây khiến mình nhận ra cái giá trị thật sự mà AI mang lại, và đó không phải chỉ là năng suất hay tốc độ, mà là một thứ khác tinh tế hơn: khả năng cho phép mình thử sai nhiều lần trong cùng một khoảng thời gian.
Câu chuyện bắt đầu từ một dịp mình cần chuẩn bị một session chia sẻ nội bộ về hành trình cá nhân của mình trong gần hai năm đi làm tại công ty. Về mặt lý thuyết thì có vẻ đơn giản, vì mình đã trải qua rất nhiều thứ, chuyện để kể thì không thiếu. Nhưng trong thực tế, việc lựa ra được một câu chuyện thật sự đắt giá, một câu chuyện có chiều sâu và ý nghĩa, thì lại không hề dễ như nghĩ.
Không phải câu chuyện nào cũng phù hợp. Không phải trải nghiệm nào cũng đủ sức kéo người nghe vào từ đầu đến cuối. Mình ngồi nghĩ mãi mà vẫn loay hoay giữa một mớ các lựa chọn, cái nào cũng có vẻ ổn nhưng cũng không cái nào thật sự khiến mình tự tin gật đầu.
Và ngay cả khi chọn được một ý tưởng, thử thách tiếp theo lại xuất hiện: kể câu chuyện đó như thế nào. Mạch truyện ra sao, khởi đầu ở điểm nào, điểm nhấn đặt ở đâu, làm sao để người nghe bị cuốn vào từ những câu đầu tiên thay vì mắt cứ đảo qua đảo lại hay lén check điện thoại. Kể chuyện tốt vốn dĩ đã là một kỹ năng riêng, và làm nó qua slide lại càng thêm một lớp phức tạp nữa.
Đây chính là lúc AI thật sự mang lại giá trị lớn.
Thay vì ngồi suy nghĩ một mình và chọn một hướng duy nhất để đi, mình có thể thử bảy, tám, thậm chí chục ý tưởng khác nhau, mỗi ý tưởng với một góc kể khác nhau, một điểm nhấn khác nhau, một cách mở đầu khác nhau. Và quan trọng hơn, với từng hướng đó, AI có thể giúp mình hình dung ra một bộ slide tương ứng trong thời gian được tối ưu nhất, thay vì mình phải mò mẫm từng slide một như trước.
Thật ra, nhìn lại những lần làm slide trước đây, mình luôn thấy đó là cả một quá trình. Từ việc nghĩ ra cấu trúc, thiết kế layout, viết nội dung, rồi xem lại, rồi chỉnh sửa, một bộ slide hoàn chỉnh đã tốn không ít công sức. Và bởi vì tốn nhiều như vậy, việc muốn thử một hướng khác, hay tệ hơn là đập đi để làm lại từ đầu, đòi hỏi một sự can đảm không nhỏ, cả về tinh thần lẫn thời gian. Nhiều khi mình biết cái hướng đang làm chưa phải tốt nhất, nhưng vì đã đầu tư vào đó quá nhiều rồi, nên cứ thế mà tiếp tục.
Cái rào cản đó, AI giải quyết một cách khá triệt để. Khi thử và thấy không ổn thì bỏ, thử cái khác, không có gì phải nuối tiếc. Mình cứ thế mà xoay, chỉnh, thử lại cho đến khi tìm ra một phiên bản mà mình thật sự thấy tự tin. Và đó là bộ bài thuyết trình mà mình đem đi trình bày hôm đó.
Nhìn rộng ra hơn một chút, mình làm trong lĩnh vực phát triển phần mềm và outsource, và mình thấy câu chuyện thử-sai này có ý nghĩa rất lớn ở cấp độ tổ chức, không chỉ cá nhân.
Trước đây, nếu muốn chạy một dự án, bạn thuê một team đủ lớn, đủ đầy, với mức chi phí tương ứng. Khi mọi thứ suôn sẻ thì không sao. Nhưng khi fail, khi dự án đi theo hướng sai, yêu cầu thay đổi, thị trường không phản hồi như kỳ vọng, thì gần như mọi thứ đi theo cùng. Chi phí đã đổ vào, thời gian đã mất, và đôi khi cả cơ hội trên thị trường cũng không còn.
Nhưng trong bối cảnh AI đang ngày càng mạnh, mình bắt đầu thấy một hướng khác có lý hơn: một team nhỏ hơn, biết sử dụng AI một cách hiệu quả, với chi phí thấp hơn. Và dù fail vài lần trên đường, tổng chi phí tích lũy vẫn có thể thấp hơn so với cách làm cũ, vì mỗi lần fail không còn quá đắt. Người ta có thể xoay trục nhanh hơn, thử lại sớm hơn, và tìm ra hướng đúng với ít tổn thất hơn.
Rõ ràng AI đang mang lại một lợi thế mới mà nếu không nắm bắt, bản thân mình hay bất kỳ ai trong ngành sẽ mất đi một lợi thế quá lớn so với những người đang dùng nó thật sự.
Nhìn lại cả câu chuyện, mình nghĩ AI đang dần dần thay đổi một thứ gì đó rất cơ bản: nó xoá nhoà đi cái rào cản tinh thần và thời gian khi muốn đập đi xây lại một thứ gì đó. Cái cảm giác “thôi đã làm rồi thì cứ đi tiếp”, thứ vẫn thường níu mình lại dù biết hướng đang đi chưa tốt, sẽ dần nhẹ bớt khi chi phí để thử lại không còn quá cao.
Và khi đó, mình tin là mỗi người sẽ có cơ hội thật sự tìm ra cái ý tưởng tốt nhất của mình, rồi theo đuổi nó đến cùng, thay vì phải dừng lại ở cái ý tưởng đầu tiên đủ ổn vì không còn sức để thử tiếp nữa.
Nhat Minh Ngo 