Hôm qua có dịp rảnh thì đi coi Mai, bộ phim mấy nay đang khá hot. Thật ra trước khi coi Mai thì tôi cũng đã đọc khá nhiều review, cảm nhận trên mạng rồi. Ban đầu cũng không muốn đi lắm vì muốn dành thời gian làm việc khác, nhưng thôi cứ thử một lần. Thật ra coi phim xong thì cảm nhận đầu tiên là nhìn chung là ổn, phim lần này thấy được hơn so với Bố già hay Nhà bà Nữ khi các sự ồn ào được tiết chế tốt hơn và cảm xúc được đẩy lên một cách phù hợp hơn, kèm theo hiệu ứng nhạc và âm thanh với giọng hát của Phan Mạnh Quỳnh.
Nhưng thật ra, cái chính không phải là chỗ đó, mà là điều tôi cảm nhận sau khi coi phim. Mai, theo tôi là cái hành trình tìm kiếm hạnh phúc của các tuyến nhân vật chính trong phim. Ai cũng khao khát hạnh phúc, và mỗi người có tiêu chí hạnh phúc của chính bản thân mình. Và cũng chính mỗi cá thể đó lại có những bi kịch mà cái mong muốn đó mang lại.
Mai:
Cái hạnh phúc lớn nhất mà Mai muốn, là được yêu, là được sống một cách trọn vẹn nhất. Mai sau cùng, theo tôi nghĩ là một tuyến nhân vật tìm được cái hạnh phúc, cái yên bình của cuộc đời mình. Sau vài lần hạnh phúc le lói thắp sáng cái bóng tối mà Mai phải đối mặt, thì cuối cùng, mọi thứ cũng đã ổn: một tiệm Spa hoạt động ổn định và phát triển tại Đà Lạt (nếu tôi không nhầm), Bình Minh dần có con đường riêng và ổn định. Nếu tinh ý chỗ này, những lần hạnh phúc le lói ấy, toàn là người khác mang lại cho Mai: là bác bảo vệ, là Sâu. Và ở lần hạnh phúc tại phân cảnh sau cùng, Mai khóc, tôi nghĩ đó chỉ là một sự tiếc nuối nhất thời của những khoảng kí ức đẹp đã từng có. Một điều mà trước đó Mai chưa bao giờ có vì đơn giản cuộc đời Mai khổ quá: bị ba bán vì quá nghèo, một mình nuôi con khôn lớn sau lần bị bán đó, đi làm nhân viên Massage bị đồng nghiệp ghét lên bờ xuống ruộng, ở chung cư thì bị hàng xóm làm khó làm dễ, và quan trọng là một ông ba quá báo đời khi dính vào cờ bạc. Nói tới đây thấy cuộc đời Mai đen còn hơn đời chị Dậu, tối còn hơn cái đêm 30 mà chị bỏ trốn.
Và rồi Sâu xuất hiện như một cơn mưa rào làm tươi mát cái mảnh đất tâm hồn đầy khô cằn mà Mai phải mang theo trong suốt 37 năm cuộc đời đó. Những niềm vui đó xuất hiện thoáng chốc trước khi cơn mưa rào tạnh hẳn, kèm theo đó là những khó khăn, tai hoạ khác. Nhưng nói một cách lý trí một chút, thì sống đâu là chỉ có những niềm vui của sự nổi loạn hay điên rồ đó, sống, với hoàn cảnh của Mai sẽ cần một giải pháp khác tốt hơn, thực tế hơn mà tôi tin là Mai đã làm rất tốt (dù phim có thể không đi sâu vào quá trình này), và nếu Sâu có cố gắng để được ở bên, thì không có gì đảm bảo sẽ làm tốt hơn Mai hoặc một bờ vai nào đó khác.
Sau tất cả, bạn buộc phải tự tìm kiếm và chiến đấu cho hạnh phúc của chính mình. Đó căn bản là một lựa chọn: lựa chọn được hạnh phúc và có trách nhiệm với việc lựa chọn hạnh phúc.
Hạnh phúc đáng để kiếm tìm, và tôi nghĩ thông điệp với số phận của Mai sau tất cả, là bạn buộc phải tự tìm kiếm và chiến đấu cho hạnh phúc của chính mình. Đó căn bản là một lựa chọn: lựa chọn được hạnh phúc và có trách nhiệm với việc lựa chọn hạnh phúc. Mai trước đó chỉ lý trí nhưng lành, chỉ thật thà về hoàn cảnh của mình nhưng lại không biết cách sống cho mình. Cái phân đoạn loé lên trong Mai tiếng nói của chị hàng xóm mỏ hỗn nhưng chân thật: Đánh, là phân đoạn tôi thích nhất. Nhìn Mai chiến tới với Trinh, tung từng cước, ra từng cú đẩy mà tôi thấy sướng run người. Sống đừng hiền quá, tôi nghĩ chính vì hiền quá mà Mai bị đời vùi dập đến mức như vậy. Có lẽ chỉ sau phân đoạn đó, khi lần đầu được unlock kĩ năng mỏ hỗn, kĩ năng xù lông lại với đời, Mai mới đủ bản lĩnh để có thể xây dựng nên hạnh phúc của chính mình, thay vì để người khác mang lại như những lần trước.
Sâu
Sâu lại là một hình ảnh đối lập: cái tên bé nhỏ nhưng sống trong một cái kén rất lớn. Và cái hạnh phúc mà Sâu cần, đó là sống cuộc đời của chính mình. Tôi không biết liệu sau mọi chuyện, Sâu có đạt được cái hạnh phúc đó hay không, nhưng tôi nghĩ chính giai đoạn yêu Mai, chiến đấu vì tình yêu với Mai, là giai đoạn mà cậu ấy lần đầu có được một lý tưởng để sống vì nó. Cái mục đích được ở bên Mai, không cần phụ thuộc vào bà Đào tôi nghĩ là một động lực rất mạnh để cậu cố gắng, kiếm tiền, mua những món quà ý nghĩa. Trước đó, Sâu sống vui vẻ, tận hưởng cuộc đời mà gia đình bảo bọc, mang lại và có khi ban đầu với Mai cũng là một cuộc vui. Nhưng thật ra, Mai với một sự trưởng thành nhất định, những tâm tư nỗi niềm dần khiến cậu nhận ra cái ý nghĩa sống mà cậu muốn theo đuổi.
Thế nhưng, có lẽ Sâu không đủ bản lĩnh để chơi cái game mà cậu muốn. Sau tất cả, thì ở Sâu tôi thấy vẫn chỉ là sự tiếc nuối khi gặp lại Mai sau 4 năm, với người vợ vô tư và bà Đào. Không chắc cậu đã lớn, không chắc là đã trưởng thành, chỉ là những giọt nước mắt khi gặp lại Mai. Cậu cũng đã từng khóc và hứa, xin Mai đợi, nhưng rồi người không đợi lại chính là cậu, còn người không hứa nhưng vẫn đợi, lại là Mai.
Không ai sống thiếu ai mà chết được. Và điều quan trọng là, trân quý nhau, nhưng đừng hứa hẹn, đừng tạo bất kì kì vọng về những điều không chắc chắn, không chỉ trong các mối quan hệ mà mọi thứ. Hạnh phúc có thời hạn của nó, hãy trân trọng nó nhưng không cần cưỡng cầu.
Bà Đào
Cái hạnh phúc mà bà cần, là được bảo bọc con bà, thằng con mà bà gọi là Sâu vì nó chả bao giờ dám chui khỏi kén để trở thành bướm. Thế nhưng, nó chui khỏi kén thế nào được khi mà từ nhỏ tới lớn bà bảo bọc nó, bà hi sinh vì nó. Bi kịch bắt đầu được đẩy cao lên khi bà Đào xuất hiện tại bữa tiệc gia đình, thái độ của bà rất nhẹ nhàng, nhưng từng câu từng lời bà nói, từng hành động bà làm để tiếp tục cuộc vui, cho thấy bà thật sự cao tay. Đó căn bản là những hành động dằn mặt mà Mai hoàn toàn hiểu được. Bà Đào có thể là một người chị xã hội rất tốt, rất tâm lý khi khuyên dạy Mai về hình mẫu hạnh phúc mà Mai cần, một cách rất thực tế. Và bà cũng không sai khi lựa chọn những hành động đó để bảo vệ cho tương lai của con bà. Nhưng có một bi kịch ở đây mà tôi thấy, đó là đôi khi ba mẹ đã hi sinh quá nhiều với những kì vọng trong đó để bao bọc, bảo vệ để rồi khi mọi việc không như ý muốn, lại quay ra oán trách những đứa con rằng chúng không sống theo ý mình, rằng mình đã làm điều đó vì chúng nhưng đổi lại là sự thất vọng. Nhưng liệu, đã bao giờ những đứa con nó thật sự cần điều đó? Hay nó cần sống cuộc đời của chính nó và ba mẹ nó được sống hạnh phúc, bởi lẽ, ai cũng chỉ 1 lần sống, sao lại sống cuộc sống của người khác mà không vì chính mình?
Dĩ nhiên sau tất cả, Sâu vẫn sống theo ý bà, vẫn có một gia đình với một người vợ care-free, vô tư hay tôi thấy là hơi vô tri. Vậy nếu đến một ngày, bà nằm xuống, không còn khả năng kiểm soát và sắp đặt mọi thứ nữa, Sâu liệu có trở thành bướm với một hoàn cảnh được sắp đặt như vậy?
Ba của Mai – Ông Hoàng
Cái hạnh phúc của ông, là tiền, và trớ trêu thay cũng vì tiền mà ông mất. Ông bán Mai lần đầu tiên để có tiền, đổi lại là con gái ông mang một vết thương lớn trong đời và một đứa cháu ngoại bất đắc dĩ. Ông đánh bài, cá độ bóng đá chắc cũng với mong muốn có tiền, nhưng rồi lại đẩy con gái vào hoàn cảnh phải cáng đáng nợ nần cho ông: 50 triệu – 500 triệu. Và rồi cũng vì tiền, vì rất nhiều tiền, mà ông bán con gái lần nữa khi khui hết tất cả quá khứ: những vết thương không lành mà Mai phải chịu đựng. Và rồi cay đắng thay, ông đâu có dùng được số tiền đó, mà thậm chí còn bị mất mạng vì cố gắng lượm lặt nó. Cái phân cảnh ông chạy vội xuống lượm tiền té ngã, những người hàng xóm khốn nạn, chanh chua, ghen tị, dơ bẩn tranh nhau từng tờ tiền mà quên mất ông Hoàng bị té nằm ở đó, là một hình ảnh mà phim tạo nên thể hiện sự đốn mạt tột cùng của xã hội mà đâu đó vẫn xảy ra: khi đụng tới lợi ích, bạn sẽ biết và hiểu được bản chất của một người
Rốt cuộc, vẫn chỉ có chị hàng xóm mỏ hỗn là đứng trong mớ hỗn độn đó, gọi xe cứu thương
Cuộc sống này là phải có tiền, nhưng tiền không phải là yếu tố cốt lõi mang lại hạnh phúc. Nhân vật ông Hoàng trong bộ phim này tôi nghĩ diễn tả rất rõ cái quan điểm này.
Bình Minh
Thật ra, đây là nhân vật tôi thương nhất trong phim. Tôi thấy số phận Mai khổ thật, đen còn hơn chị Dậu, nhưng không đồng ý vì Mai hiền quá. Còn với Bình Minh, cái hạnh phúc đơn giản nhất của bạn là mẹ được yêu. Phân cảnh mà bạn nói chuyện với Sâu: Tôi vừa làm chồng vừa làm con của bả nên tôi hiểu. Bả muốn được yêu lắm rồi, nghe đắng. Nó thể hiện cái bi kịch mà bạn phải đi qua: thay vì được sống đúng tuổi thơ, bạn lại cần có một vai trò khác trong cuộc sống của mình.
Một đứa nhỏ có vai trò là con, nhưng dần lại trở thành một người chồng để chăm sóc cho mẹ, cho ông ngoại, trở thành một bờ vai cho mẹ dựa vào khi cần thì liệu nó có những vết thương cần được chữa lành hay không? Bình Minh bị ép phải lớn và dĩ nhiên sau tất cả, cô cũng có được hạnh phúc của mình: được làm nhạc, có người yêu, nhưng một đứa trẻ rơi vào hoàn cảnh như thế, liệu sẽ phải cố gắng tới bao nhiêu với cuộc đời của mình để chữa lành những vết thương tuổi thơ như thế? Ranh giới giữa việc một đứa trẻ phải tự lập, trường thành và một đứa trẻ buộc phải lớn, đôi khi thật sự rất mong manh.
Tôi không đủ tầm để phân tích về cách quay, về flow chuyện hay những gì sâu hơn về mặt điện ảnh. Nhưng đứng về khía cạnh cảm xúc thì Mai đã làm tốt với đại đa số khán giả đại chúng, đã chạm vào được vào trái tim của những người coi phim. Tôi quan sát thì thấy ai đi ra khỏi rạp cũng có những cảm xúc nhất định, những giọt nước mắt. Khoan nói về những hạt sạn, những phân tích tầm chuyên gia, hàn lâm. Căn bản với tôi thì phim ảnh, âm nhạc là cảm xúc, khi chạm được vào điều đó, tôi nghĩ nó đã làm tốt công việc mà nó cần phải thực hiện. Thế là đủ rồi.
P/S: một bài học tôi thấy khá hay khác là mấy đứa mỏ hỗn, đôi khi trông thế nhưng lại là người rất tử tế.
Nhat Minh Ngo 