Năm ngoái, một trong những đầu sách hay nhất mà tôi đọc được là quyển Changing World Order do Ray Dalio chắp bút. Nói một cách sơ bộ thì Ray Dalio là một trong những nhà đầu tư huyền thoại khi ông là sáng lập của Bridgewater Associate, quỹ phòng hộ lớn nhất trên thế giới. Ông là tác giả của một vài đầu sách trong dó nổi tiếng nhất là Principles: Life & Work mà tôi có dịp đọc qua cách đây vài năm. Khoan nói về vị thế của Ray với vai trò là nhà đầu tư, việc là nhà sáng lập và quản lý quỹ Hedge fund hàng đầu thế giới cho phép ông có những góc nhìn sâu sắc về cách nền kinh tế thế giới vận hành, về những nguyên tắc đầu tư trong nền kinh tế đó. Cũng chính vì thế, khi thấy được quyển Changing World Order: Why Nations Succeed and Fail, tôi không đắn đo cân nhắc mà “chốt” luôn vì tôi tin trong đây sẽ có rất nhiều thông tin hấp dẫn, cộng với cách viết vốn dĩ khá trực diện của Ray. Đó là câu chuyện cơ bản để bài review này ra đời.
Thú thật thì, đây không phải là một quyển sách quá dễ đọc bởi nội dung chính của sách, như tiêu đề của nó, sẽ nói về sự hình thành của các trật tự thế giới, trong đó quá trình trỗi dậy – phát triển – và suy tàn của một đế quốc sẽ được giải thích, diễn giải. Cũng chính vì thế, nội dung sách sẽ bao gồm rất nhiều kiến thức về tài chính – lịch sử để giúp bạn hiểu được cả một quá trình dài mà mỗi quốc gia đi qua để đạt tới đỉnh cao quyền lực.
Nội dung sách xoay quanh các thực thể cơ bản sau đây:
- Các chu kì với Chu kì nợ dài hạn – Chu kì lớn
- Trật tự cùng với Trật tự nội bộ (Internal Order) – Trật tự đối ngoại (External Order)
nhằm giải thích sự tác động của chúng lên nhau. Ví dụ như sự tác động của chu kì nợ dài hạn lên chu kì lớn, rồi lại chính những chu kì này tác động lên trật tự nội bộ – trật tự đối ngoại qua đó vận hành bánh xe lịch sử để tạo nên các đế chế hay dẫn tới sự suy tàn của nó. Bên trong những thực thể này là yếu tố cơ bản của nền kinh tế: tiền – tài chính và cách nó vận hành dưới sự kiểm soát của chính phủ ngân hàng trung ương, đi kèm theo đó la rất nhiều yếu tố khác như công nghệ, sự sáng tạo, đổi mới, v.v. được tác giả đề cập trong phần Phụ Lục.
Bài review này cơ bản sẽ tóm lược các thực thể cơ bản nói trên để bạn có được một tiền đề để hiểu được quá trình hình thành, phát triển của các đế quốc, của các trật tự thế giới.
Chu kỳ
Chu kỳ nợ dài hạn
Tiền
Trước tiên để nói về chu kỳ nợ dài hạn thì một yếu tố quan trọng cần nói tới là tiền. Tiền căn bản là phương tiện trao đổi, là công cụ để phân phối nguồn lực một cách hiệu quả, qua đó nâng cao năng suất, mang lại phần thưởng cho người vay – người đi vay. Một nguyên tắc bất biến trong tài chính, liên quan tới tiền đó là
Thu nhập ròng = thu nhập – chi tiêu
Nếu con số này dương, tưng đương với khoản tiền tiết kiệm dương, con số này âm – tiền tiết kiệm của bạn là con số âm. Và nếu bạn vay nợ, việc trả nợ, cùng lãi sẽ ăn dần vào nguồn thu của bạn qua đó ảnh hưởng tới bức tranh tài chính của bạn. Công thức đơn giản, nhưng lại đặt ra một vấn đề lớn bởi trong trong với sự vận hành của chủ nghĩa tiêu dùng hiện tại, việc bạn có thu nhập thấp hơn nhiều so với mức chi tiêu là một việc rất thường xảy ra. Dựa trên các thực thể độc lập đó, chúng ta có thể coi nền kinh tế là tổng của các thực thể đó. Khi ấy, chi tiêu của một người sẽ là thu nhập của một người khác. Vì vậy, khi bạn cắt giảm chi phí, điều đó sẽ không chỉ gây tổn hại cho thực thể đó mà còn gây tổn hại cho những thực thể khác phụ thuộc vào khoản chi tiêu đó để kiếm thu nhập. Tương tự, vì nợ của đơn vị này là tài sản của một định chế khác, nên khi nợ không được trả sẽ làm ảnh hưởng tới giá trị tài sản của các đơn vị liên quan khác, dẫn tới nợ xấu.
Các loại tiền tệ
Có ba loại hình tiền tệ được dề cập trong sách
- Hard Money: dựa trên các kim loại hay hàng hoá. Đây là hệ thống hạn chế nhất vì tiền không thể được tạo ra trừ khi nguồn cung kim loại hoặc hàng hóa có giá trị nội tại khác là tiền tăng lên.
- Tiền giấy: nương vào một kim loại nào đó, ví dụ như chế độ bản vị vàng, tiền nương theo kim loại vàng. Về cơ bản, việc mang theo kim loại là một việc không khả thi lắm nên việc phát hành các loại tiền giấy đại diện cho giá trị tương ứng của kim loại đó là loại hình thứ 2. Khi đó người dân có thể gửi tiền vào ngân hàng, ngân hàng có thể dự trữ và đem một phần đi cho vay, tạo ra tiền tệ để dễ dàng thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Tiền và tín dụng được tạo ra dễ dàng hơn trong loại hệ thống thứ hai, khi đó ngân hàng có thể dễ dàng cho vay dựa trên lượng tiền neo theo kim loại, lượng dự trữ mà họ có.
- Tiền Fiat: Tiền fiat cơ bản được phát hành bởi ngân hàng trung ương, và nó đại diện cho việc chính phủ – ngân hàng trung ương có khả năng đáp ứng nghĩa vụ của nó khi cần. Trong loại hệ thống thứ ba, các chính phủ có thể tạo ra tiền và tín dụng một cách tự do, hoạt động này có hiệu quả miễn là mọi người tiếp tục tin tưởng vào tiền tệ và sẽ thất bại khi họ không còn tin tưởng nữa.
Chu kỳ nợ dài hạn
Chu kì nợ dài hạn có thể được tóm gọn như là một quá trình chuyển đổi từ tiền Loại 1 với rất ít nợ hoặc không có nợ sang Loại 2 khi ngân hàng neo tiền theo một kim loại, tài sản nào đó để cho vay và thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội và cuối cùng là Loại 3 với nợ trở nên quá lớn đẫn tới việc quay lại tiền Loại 1. Những chu kỳ nợ dài hạn này được thúc đẩy bởi vai trò của ngân hàng trung ương và khả năng kích thích nền kinh tế của họ. Về cơ bản, ngân hàng trung ương có vai trò rất quan trọng trong quá trình vận hành nền kinh tế, với các chính sách về tiền tệ. Họ vai trò kiểm soát cung tiền, tín dụng để qua đó không gây tác động lớn đến nền kinh tế.
Để hiểu rõ vai trò của ngân hàng trung ương, Chúng ta có thể họ có một lọ thuốc kích thích để bơm vào nền kinh tế khi cần. Khi thị trường và nền kinh tế suy thoái, nó sẽ tung ra những liều thuốc kích thích tiền tệ và tín dụng để vực dậy nó, thúc đẩy người dân chi tiêu đầu tư nhiều hơn. Trong khi nếu thị trường và nền kinh tế quá mạnh thì sẽ bơm rất ít hoặc không bơm chất kích thích nào cả, và cũng có thể giới hạn cung tiền – tín dụng để kích thích tiết kiệm, giảm chi tiêu. Bắt đầu: khi nợ được cơ cấu lại và ngân hàng đã đầy chai nhưng tại thời điểm kết thúc, nợ chồng chất – chai gần cạn.
Như vậy với khả năng này, trong suốt bề dày lịch sử chính phủ và ngân hàng trung ương đã tạo ra tiền và tín dụng, làm suy yếu đồng tiền của họ, thúc đẩy kinh tế phát triển hay kiềm chế lạm phát tuỳ theo từng chu kì của nền kinh tế. Tuy nhiên việc tạo ra tiền và tín dụng tới một điểm sẽ chỉ mang lại sự gia tăng về tài sản tài chính thay vì thật sự đi vào và thúc đẩy, phát triển kinh tế thông qua các hoạt động đầu tư, sáng tạo, đổi mới. Vào những thời điểm như vậy, những người đang nắm giữ tài sản nợ (tức là lời hứa của người khác sẽ đưa tiền) thường muốn đổi khoản nợ mà họ đang nắm giữ lấy những tài sản khác. Một khi người ta nhận thức rộng rãi rằng tiền và tài sản nợ không còn là nguồn tài sản tốt nữa thì chu kỳ nợ dài hạn đã kết thúc và việc tái cơ cấu hệ thống tiền tệ phải diễn ra. Khi đó, mọi người sẽ thoát ra khỏi việc giữ tài sản nợ và thay vào đó là các hầm trú ẩm như vàng – bạc hoặc các loại tiền tệ khác. Chu kì lớn này thường diễn ra từ 50 tới 75 năm, sự kết thúc của nó được đặc trưng bằng việc tái cơ cấu các khoản nợ và hệ thống tiền tệ. Chúng ta hiện đang sống ở giai đoạn cuối chu kì, được thành lập vào năm 1944 tại Breton Woods, New Hampshire và bắt đầu vào năm 1945, khi Thế chiến thứ hai kết thúc và trật tự thế giới do đồng đô la/Mỹ thống trị bắt đầu.
Chu kỳ lớn
Quá trình hình thành, phát triển và suy thoái của một quốc gia được gọi là Big Cycle. Chu kì này cũng giống như việc con người được sinh ra, trưởng thành, già đi và cuối cùng là cái chết. Chu kì mà tác giả nói tới cũng tương tự thế và đó là còn đường mà các đế quốc đều sẽ phải đi qua: Sự trỗi dậy bắt đầu với việc tái cơ cấu phân bổ nguồn lực hợp lý, đẫn đến Thời kì hoàng kim đỉnh cao phát triển mạnh mẽ, rồi gieo những hạt mầm dẫn đến sự Suy tàn.
Tóm gọn thì khi mỗi đế quốc ở giai đoạn Trỗi dậy với hiệu suất công việc tăng mạnh, tạo ra của cải, tài sản và mức sống tốt hơn. Đây là giai đoạn tạo ra sự thịnh vượng bằng việc xây dựng dựa trên những yếu tố thế mạnh của các quốc gia đó, cùng với việc họ có mức nợ thấp, chênh lệch nhỏ giữa các tầng lớp và chính trị. Hơn nữa, ở giai đoạn này, mọi người đều cố gắng làm việc một cách hiệu quả, hợp tác để tạo nên sự giàu có, cùng với nền giáo dục tốt, cơ sở hạ tầng phát triển và thế hệ lãnh đạo tập trung vào việc phát triển. Những yếu tố này, kết hợp với sự đầu tư, sáng tạo và giao thương mạnh mẽ giúp các quốc gia này trở thành các trung tâm tài chính và vị thế của nó được xem như là đồng tiền dự trữ của thế giới. Trật tự tại giai đoạn này khá bình ổn. Đây là một giai đoạn giàu có và đáng sống của thế giới.
Khi một đế quốc đạt tới đỉnh cao, nó tiếp tục duy trì các yếu tố tạo nên sự thành công đó nhưng đi kèm theo đó là những cái giá phải trả, bản chất là những hạt mầm dẫn tới sự suy tàn. Sự phát triển khi trở nên quá mạnh mẽ tới một mức dư thừa, dẫn tới sự tác động đến năng suất, kết hợp với các yếu tố nợ cao, chênh lệch lớn về mặt giàu nghèo, khác biệt chính trị vốn là những yếu tố cạnh tranh dần mất đi vị thế của nó. Hệ thống giáo dục yếu kém, cơ sở hạ tầng xuống cấp cùng với việc chính phủ phải căng mình chi trả để duy trì vị thế lãnh đạo thế giới khiến quốc gia đó trở nên yếu ớt hơn trước. Ngoài ra, vị thế của nó còn bị thách thức bởi các quốc gia đang khác đang trở nên mạnh mẽ hơn và có thể tạo nên sự thay đổi trật tự thế giới mới. Chính những yếu tố căn bản này là hành trình từ đỉnh cao đến suy tàn mà các đế quốc đều phải đi qua. Điều này đã xảy ra rất nhiều lần trong lịch sử với khuynh hướng tương tự: từ Hà Lan, đến Anh Quốc, Trung Quốc và hiện tại Mỹ cũng đang đi trên con đường đó.
Trong cả hành trình này, công thức chung cho sự thành công được tác giả tổng hợp và liệt kê, đi kèm với đó là các chỉ số để đánh giá sức khoẻ của một quốc gia. Đơn cử như người dân được giáo dục, hợp tác một cách văn minh với nhau để tạo nên sự sáng tạo, đổi mới. Đi kèm với đó là nguồn lực từ thị trường vốn giúp các sáng tạo đổi mới đó có thể được sản xuất, phát triển nhằm sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và mang lại lợi nhuận. Tuy nhiên, lợi thế về vốn này cũng là tiền đề để phát sinh sự chênh lệch giàu nghèo – sự khác biệt về mặt cơ hội và nợ quá mức chi trả dẫn đến sự suy giảm của nền kinh tế, tác động đến trật tự nội tại và thế giới. Lịch sử cũng chỉ ra rằng trong những thời điểm phức tạp như vậy thì chiến tranh sẽ xảy ra và thường sẽ có sự kết hợp với thiên tại lụt lội làm mọi việc trở nên trầm trọng hơn. Các quốc gia với lượng nợ thấp, tiết kiệm cao và có vị thế đồng dự trữ mạnh có thể vượt qua những cuộc khủng hoảng về kinh tế – tín dụng hơn so với các quốc gia không có quá nhiều tiết kiệm, nợ nhiều và không có vị thế đồng dự trữ
Trật tự
Trật tự nội bộ
Khi nói về trật tự đối nội thì hầu hết các quốc gia sẽ di qua một quá trình tương tự nhau với sự thay đổi qua các giai đoạn, mỗi giai đoạn sẽ có những triệu chứng phù hợp để mỗi người có thể tự nhìn nhận, xác định, tương tự như quá trình phát triển của bệnh, để có giải pháp giải quyết – phòng ngừa rủi ro.
Về cơ bản, trật tự nội bộ bắt đầu từ việc một hệ thống mới được thành lập với thế hệ lãnh đạo mới có vai trò thiết lập hệ thống để phân phối nguồn lực và thúc đẩy mọi người cùng nhau xây dựng phát triển nền kinh tế xã hội theo một hướng nhất định. Cơ chế mới cho phép việc phân phối nguồn lực một cách hiệu quả, nhất là phù hợp với tầng lớp trung. Việc cơ chế cùng sự phân phối nguồn lực phù hợp dẫn quốc gia đến đỉnh cao của hoà bình thịnh vượng khi cơ hội tồn tại một cách bình đẳng để mọi người có thể tận dụng. Hơn nữa, điều này cũng tạo điều kiện để sự hợp tác nảy sinh, cùng với niềm tin rằng xã hội công bằng sẽ đảm bảo cho việc giáo dục, an sinh xã hội được đảm bảo để người dân có một cuộc sống ổn định.
Một trong những điểm đặc trưng của thời hưng thình, là nợ đóng vai trò như một yếu tố tích cực thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thông qua việc đầu tư, tạo ra của cải, tài sản và thu nhập. Thế nhưng như tất cả mọi chu kỳ, khi đạt tới sự thịnh vượng thì các quốc gia đều sẽ đi vào một con đường chung là nợ nần tăng cao để duy trì mức sống chất lượng vốn đã kéo dài trước đó, để chi trả cho các khoản chi tiêu xa hoa với tâm thế rằng sự tốt đẹp sẽ tồn tại mãi mãi. Kết hợp với rất nhiều yếu tố khác mà trong đó chính phủ giảm bớt sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng – nghiên cứu và phát triển, qua đó có tác động đến hiệu suất của nền kinh tế. Bánh đà này khi lăn sẽ dẫn quốc gia đó đi tới giai đoạn tiếp theo với sự mâu thuẫn giữa các tầng lớp ngày một lớn, cơ hội hay giáo dục không còn bình đẳng hay rất nhiều yếu tố khác kết hợp lại như sự sa sút của chính phủ, mâu thuẫn chính trị lớn, luật pháp không còn hữu hiệu, v.v.. Đặc trưng khá rõ ràng của giai đoạn thứ 5 này là thâm hụt ngân sách chính phủ lớn, tới một điểm mà chính phủ không còn khả năng in tiền nữa, các nhà đầu tư sẽ đần rút tiền ra khỏi nền kinh tế để đưa vào các lớp tài sản an toàn hơn.
Những mâu thuẫn này sẽ dẫn đến giai đoạn cuối cùng là Nội chiến – Cách mạng, đơn cử là cuộc Cách mạng Tháng 10 Nga vào năm 1917 để thiết lập trật tự mới, tái cấu trúc lại nền kinh tế, tái phân chia tài sản, quyền lực, chính trị. Khi đó một thế hệ lãnh đạo mới, một cơ chế mới sẽ lại được thiết lập và chu kỳ sẽ lại được bắt đầu.
Trong suốt quá trình bắt đầu và phát triển của chu kỳ này, sự tác động của nợ dài hạn là một yếu tố rất quan trọng bởi nó sẽ tạo tiền đề đẻ phát triển nhưng khi lạm dụng quá nhiều thì cũng chính nó sẽ là một trong những yếu tố chính thúc đẩy nội chiến – cách mạng, dù không ai muốn, để hình thành một trật tự mới. Hơn nữa, mỗi giai đoạn sẽ đòi hỏi một phong cách lãnh đạo khác nhau. Ở Giai đoạn 1, 2 và 3, người lãnh đạo đòi hỏi một người lãnh đạo có khả năng thu hút, tập hợp mọi người và tạo ra động lực để thay đổi. Đặng Tiểu Bình, Lý Quang Diệu là một trong những trường hợp rất nổi bật cho các giai đoạn này. Ngoài ra, họ vẫn sẽ tìm cách đảm bảo sự ổn định về mặt tài chính đồng thời duy trì một mối quan hệ lành mạnh ở phía đối ngoại nhằm giảm thiểu rủi ro địa chính trị. Trong khi đó, giai đoạn 4 lại là giai đoạn có thể coi là khó nhất vì số lượng lãnh đạo thù hợp với giai đoạn này: đòi hỏi sự kỉ luật cần thiết để tiếp tục phát triển, là không nhiều. Lý Quang Diệu là mọt trường hợp đại diện cho những lãnh đạo có thể tiếp tục tạo ra sự kỉ luật để duy trì sự phát triển.
Trật tự đối ngoại
Mỗi đế quốc, mỗi trật tự thế giới đều có thời gian tồn tại nhất định và khi mặt trời lặn, đó là lúc mà trật tự thế giới có sự thay đổi, là khi các đế quốc đó suy tàn về thế lực của nó trên trường quốc tế. Thông thường, vị thế của một quốc gia không phải là mãi mãi, thông thường giai đoạn tồn tại của một trật tự thế giới diễn ra trong khoảng đâu đó 200 – 300 năm. Thế giới mà bạn đang sống, từ năm 1500 đến nay đã trải qua rất nhiều lần thay đổi các trật tự toàn cầu với Hà Lan – Anh và hiện tại là Mỹ.
Trước giờ ta vẫn biết sức mạnh nội tại sẽ là nền tảng để phát huy sức mạnh đối ngoại. Về cơ bản, trật tự nội bộ và trật tự thế giới đi cùng với nhau. Khi một quốc gia trở nên bất ổn nội bộ thì vị thế của nó trên trường quốc tế cũng bị ảnh hưởng và ngược lại. Và một trong những yếu tố quan trọng nhất là tình hình tài chính của quốc gia đó phải thật sự ổn mới có thể đảm bảo vị thế của nó. Đây là lý do tại sao chu kì nợ lớn lại có tác động đến cả trật tự đối nội lẫn đối ngoại.
Và khi một đế quốc đối mặt với thách thức từ các quốc gia khác, và nếu thách thức đó quá nghiêm trọng, nó sẽ hoặc phải chiến đấu, dẫn tới thiệt hại về mạng người, tiền bạc hoặc thoả hiệp, nhưng điều này sẽ làm ảnh hưởng tới vị thế của cường quốc đó trong mắt đồng minh và thế giới
Và khi có xung đột, căng thẳng xảy ra thì có 5 loại hình căng thẳng ở quy mô quốc tế
- Chiến tranh thương mại với việc tác động lên thuế quan xuất nhập khẩu
- Chiến tranh công nghệ, mà nổi bật gần đây là việc Mỹ cấm vận Trung Quốc trong việc tiếp cận vào công nghệ bán dẫn
- Chiến tranh địa chính trị. Khi các cường quốc và liên minh của họ giải quyết các mâu thuẫn trên bàn đàm phán thay vì đánh nhau
- Capital war: Căng thẳng thực hiện thông qua các công cụ tài chính như đóng băng tài khoản ngân hàng, như năm rồi thế giới đóng băng tài khoản ngân hàng của Nga khi họ tiến hành cuộc chiến vào Ukraine
- Chiến tranh quân sự: và đây là dạng cuối cùng khi giải quyết mọi thứ bằng vũ lực
Khi một đế quốc bước vào giai đoạn thoái trào, nó sẽ đối mặt với sự thách thức từ các thế lực mới nổi, những cuộc chiến khả năng sẽ nổ ra: là việc thể hiện quyền lực giữa đế quốc đó và các quốc gia khác hay với quốc tha thách thức. Và khi chiến tranh vũ lực xuất hiện, mọi giải pháp đều không còn tác dụng gì nữa
Tuy nhiên, giải pháp đôi bên cùng có lợi thường được lựa chọn bằng cách đàm phán nhằm hiểu rõ mong muốn, nhu cầu đôi bên, cũng đồng thời vạch ra ranh giới cần thiết để đảm bảo rằng mình không đánh mất giá trị quan trọng. Và một điều quan trọng là hạn chế rủi ro của những cuộc chiến tranh ngu ngốc càng nhiều càng tốt, nhất là khi cuộc đàm phán có yếu tố cảm xúc can thiệp vào. Quyền lực như con dao hai lưỡi, biết cách dùng nó sẽ mang lại lợi ích rất lớn nhưng ngược lại sẽ mang hậu quả khó lường. Tuy nhiên một điểm quan trọng là khi những giới hạn bị vượt quá thì việc thể hiện và sử dụng quyền lực để nâng vị thế đàm phán, để đưa ra một thông điệp là một điều khó tránh khỏi
Have power, respect power, and use power wisely
Ray Dalio – Changing World Order
Tuy nhiên chu kì này có thể không xảy ra nếu một quốc gia giàu có và đảm bảo hiệu suất, biết cách chi tiêu và đảm bảo hệ thống của nó vận hành đủ tốt cho người dân, giảm thiểu khoảng cách giàu nghèo và tìm ra những giải pháp để đảm bảo mỗi quan hẹ bình đằng, đôi bên cùng có lợi, bền vững trên trường quốc tế.
Kết luận
Như vậy chu kì nợ ban đầu là yếu tố quan trọng có tác động trong sự tồn tại và phát triển của trật tự đối nội. Trong khi trật tự đối nội này lại là sự phản chiếu của Chu kỳ lớn mà chúng ta đề cập tới, nơi sự giao thoa giữa trật tự đối nội và đối ngoại được thể hiện và có tác động đến sự hinh thành, phát triển rực rỡ và suy tàn của các đế chế. Bên cạnh đó cũng sẽ có các yếu tố khác đi kèm phụ trợ trong quá trình phát triển của các quốc gia như công nghệ, kinh tế, giáo dục, sự hợp tác giữa người với người, v.v. Về phần nội dung này, tôi để bạn có thể đọc thêm để tổng hợp và nếu cần chúng ta có thể chia sẻ thêm ở phần Comment.
Dựa trên các yếu tố này, tác giả dẫn bạn tới Phần 2 nơi sự hình thành và phát triển của các đế chế được trình bày một cách rõ ràng. Hà Lan, Vương Quốc Anh, Mỹ với vị thế là cường quốc hiện tại cùng vai trò đồng tiền dự trữ chính hay Trung Quốc đang nổi lên như một thế lực thách thức trật tự thế giới hiện tại. Với Trung Quốc, tác giả đưa ra những nhận định sâu sắc của ông hơn khi ông có một khoảng thời gian làm việc và tiếp xúc khá dài với người Trung Quốc. Ông quan sát Trung Quốc từ một quốc gia đóng cửa đến một cường quốc như thời điểm hiện tại cũng như phong cách lãnh đạo mà các thế hệ này thể hiện. Dựa vào sự phân tích đó, ông đưa chúng ta đến một góc nhìn về tương lai khi Mỹ và Trung Quốc đối đầu nhau với vị thế Mỹ đang suy thoái và Trung Quốc đang đi lên thách thức. Ở góc nhìn tương lai đó, việc đàm phán để hiểu rõ mong muốn của nhau, việc sử dụng quyền lực một cách khôn ngoan để không dấn thân vào những cuộc chiến vô ích, tốn kém của cải lẫn thiệt hại nhân lực là một gợi ý mà các nhà lãnh đạo cần cân nhắc. Nhưng đôi khi, việc thể hiện quyền lực của quốc gia để nâng cao vị thế trên bàn đàm phán, để thể hiện quan điểm bảo vệ lợi ích quốc gia mình là việc cần làm nhưng đây là một nước đi khá rủi ro vì nếu làm không khéo, sẽ có thể vượt qua những lằn ranh đỏ, qua đó như một chuỗi domino kích hoạt những hệ quả rủi ro có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng
Đây là một tác phẩm với cách viết cảu tác giả rất trực quan nhưng ẩn trong đó là rất nhiều kiến thức lịch sử – kinh tế và để có thể hoàn toàn hiểu được các chu kì nợ – vai trò của ngân hàng trung ương hay cách vận hành của nền kinh tế khiến bản thân tôi cũng phải tìm hiểu kĩ thêm các kiến thức cơ bản này từ các tài liệu ở bên ngoài. Tuy nhiên, đây thật sự là một quyển sách sẽ thay đổi cách bạn nhìn về thế giới, từ cách nó vận hành đến những gợi ý trong mỗi giai đoạn của các chu kỳ. Đây là lần đầu tôi đọc và chắc chắn sẽ có lần thứ 2, thứ 3 vì khối lượng và chất lượng quá tốt mà tác giả mang lại. Tôi hi vọng phần tóm gọn này trước tiên sẽ giúp bạn có động lực để đọc sách, sau dó phần nào giúp bạn dễ nắm bắt các nội dung được trình bày trong sách nhiều hơn.
Nhat Minh Ngo 